چاپ سنگی و پیدایش آن

چاپ سنگی: برای آشنایی بهتر با چاپ سنگی و جایگاه آن ابتدا تاریخچه مختصری از صنعت چاپ را ذکر می کنیم.
اختراع فن چاپ در حقیقت به قرن ها پیش از گوتنبرگ، که نامش به عنوان مخترع چاپ در تاریخ به ثبت رسیده است، برمی گردد. بین النهرینی ها چند هزار سال قبل از میلاد بر خشت هایی از گل رس مهر می زدند. استعمال حروف قابل انتقال نیز میان سال ها ی ۱۰۵۱ و ۱۰۵۸ در چین آغاز شد. مخترع این حروف فردی به نام پی شنگ بود و حروف هم از گل رس ساخته می شد. حروف دستی و حروف قلعی که پس از آنها به کارآمد، هیچ یک رواجی نیافت، بر عکس حروف چوبی متداول شد.چاپ سنگی

چاپ سنگی

تا این که در سال ۱۴۴۰، گوتنبرگ ظاهرا بدون اطلاع از کار چینی ها، حروف قابل انتقال را اختراع کرد و برای هر یک از حروف الفبا یک حرف جداگانه به کار برد. حروف متحرک را چینی ها اختراع کردند، ولی گوتنبرگ که حرفه اش زرگری بود، آلیاژ مناسب برای ریخته گری حروف را از سرب و آنتی موآن به دست آورد و سپس نسبت هر یک از این دو فلز را به گونه ای انتخاب کرد که حروف بیش از حد سخت و نرم نباشند. وی برای مرکب چاپ هم فرمول مناسبی یافت و خلاصه با رفع موانع و حل مشکلات عمل چاپ را میسر و اجرایی کرد.

فن چاپ سنگی، پیش از پایان قرن هجدهم به وسیله آلویس سفندلر اختراع و از کشور روسیه وارد ایران شد و از حدود سال ۱۲۴۰ ه. ق. / ۱۸۲۴ م. در شهرهای مهم ایران رواج یافت. تقریبا ۲۰ سال پس از نخستین تلاش ها ی گوتنبرگ در امر چاپ ،این صنعت با استفاده از سطوح برجسته در ونیز، فلورانس، پاریس و لیون در حدی مختصر و محدود رواج یافت. اما دستگاه چاپ گوتنبرگ، به علت هزینه ها ی بسیار زیاد فقط برای ثروتمندان قابل دسترسی بود و به همین دلیل تا مدت ها ی طولانی استقبال چندانی از آن نشد. ۳۰۰ سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، نمایشنامه نویسی آلمانی به نام آلوئیس زنه فلدر، چاپ سنگی یا لیتو گرافی را درسال ۱۷۹۶ میلادی اختراع کرد.

هر سنگی که متن یا تصویر با این روش روی آن نقش می بست ، برای چاپ حدود ۷۵۰ نسخه عملکرد مطلوب داشت و پس از آن نقش روی سنگ قابل چاپ نبود.

چاپ سنگی در ایران

اگر چه درباره شروع چاپ سنگی در ایران روایات متعددی وجود دارد، به نظر می رسد چاپ سنگی را برای نخستین بار میرزا صالح شیرازی در تبریز راه اندازی کرد. میرزا صالح که از سوی دولت ایران برای فراگیری هنرهای جدید به اروپا رفته بود، در بازگشت یک دستگاه چاپ سنگی با خود به تبریز آورد که آن را در سال ۱۲۵۰ قمری راه انداخت.

نخستین چاپخانه نوین (چاپ سربی) در تبریز در زمان عباس میرزا تأسیس شد و اولین کتاب چاپ شده رساله جهادیه نوشته عیسی ابن حسین قائم مقام فراهانی بوده است که درسال ۱۲۳۳ه.ق./ ۱۸۱۷ م. برای نخستین بار و در سال ۱۲۳۴ ه. ق./ ۱۸۱۸ م. برای بار دوم چاپ شده است. چاپ سربی تا سال ۱۲۶۹ ه. ق./۱۸۵۲ م. در ایران رواج داشت و سپس جای خود را به مدت نزدیک به یک قرن به چاپ سنگی داد. فن چاپ سنگی، پیش از پایان قرن هجدهم به وسیله آلویس سفندلر اختراع و از کشور روسیه وارد ایران شد و از حدود سال ۱۲۴۰ ه. ق. / ۱۸۲۴ م. در شهرهای مهم ایران رواج یافت.

نخستین کتاب چاپ سنگی در ایران قرآن چاپ دارالطبعه دارالسلطنه تبریزدرسال ۴۹-۱۲۴۸ ه.ق./ ۳۳-۱۸۳۲ م. است. دو علت مهم باعث شد شیوه چاپ سنگی درایران جای گزین چاپ سربی شود.

تاریخ چاپ و ظهور چاپ سنگی 
نخست آن که در فن چاپ سنگی، از وسایل ساده تر و کم هزینه تری نسبت به چاپ سربی استفاده می شد و خطر نگه داری این وسایل در مقایسه با وسایل چاپ سربی کمتربود. سپس آن که نوع خط و نحوه نگارش متن در کتاب های چاپ سنگی نسبت به حروف چاپ سربی با ویژگی های فرهنگی ـ اجتماعی آن دوره مردم ایران هماهنگی بیشتری داشت.

چاپخانه سنگی طی مدت کوتاهی در تهران و بعد اصفهان و سپس سایر شهرهای ایران تاسیس شد و بیش از ۵۰ سال تنها روش چاپ در ایران بود و تا اواخر دوره قاجار ، هر چه در ایران چاپ می شد، به روش چاپ سنگی بود. البته هشت سال قبل از ورود چاپ سنگی به ایران چاپ سربی نیز راه اندازی شده بود، ولی به علت هزینه و زحمت زیاد آن ، پس از ورود چاپ سنگی ، کنار گذاشته شد و بعدها در اواخر دوره قاجار دوباره حروف سربی و استفاده از آن رایج گردید.

تمامی مطالب مرتبط به تاریخ و سرگذشت

از ویژگیهای منحصر به فرد چاپ سنگی که جایگاه آن را در هنر ارتقا می دهد امکان استفاده از خط نستعلیق و نقاشی در این نوع چاپ بود. این فن بیشترین کاربرد را در روزنامه ها و کتب خطی داشت. استاد کلهر از خط نویسان برجسته روزنامه های چاپ سنگی در دوران قاجار بود و از نقاشان برجسته روزنامه نیز می توان به ابوتراب غفاری، ابوالحسن غفاری ( صنیع الملک) و موسی ممیزی اشاره کرد.

مراحل چاپ سنگی 
۱ – بـرای چاپ حروف و کلمات فارسی و مانند آن که از سمت راست به چپ نوشته می شوند ابتدا متن و نقاشی را بر روی کاغذهای مخصوص کلیشه می نوشتند و سپس آن را بر روی سنگ قرار می دادند. تا حروف و کلمات بر روی سنگ به شکل وارونه از سمت چپ به راست نقش گردند و در هنگام چاپ متن و نقاشی به شکل واقعی خود چاپ شوند.

۲ – لایه ای نازک از اسید نیتریک بر روی تمام سطح سنگ می کشیدند.

۳ – آن قدر با اسید، صمغ و آب، بر سنگ می کشیدند تا هنگامی که سنگ را به جوهر آغشته می کردند، تنها قسمت هایی که با گچ چرب نقش بسته بودند جوهر را به خود می گرفت و باقی مانده قسمت ها جوهر را نمی پذیرفت و اثری به جای نمی گذاشت.

۴ – یک برگ کاغذ روی سنگ چاپ قرار داده و بر روی آن فشار وارد می کردند تا طرح جوهری بر روی کاغذ نقش می بست. نخستین کتاب چاپ سنگی لیلی ومجنون مکتبی شیرازی به سال ۱۲۵۹ ه.ق./ ۱۸۴۳ م. در تبریز است و تا دو سال بعداز چاپ این کتاب، هیچ کتاب مصور دیگری منتشرنشده است. اما از حدود ۱۲۶۳ ه.ق. / ۱۸۴۶ م. چاپ کتاب های مصور متداول شد. نخستین نقاش ایرانی که کتاب های چاپ سنگی را مصور کرد. نقاش میرزا علی قلی خویی بود که نقاشی های کتاب شاهنامه فردوسی ۱۱۸۶ را به تصویر کشید.

مراحل چاپ سربی 
طریقه چاپ سربی روش نسبتا ساده ای بود :کاغذ روی صفحه ای متشکل از حروف برجسته سربی و آغشته به مرکب فشرده می شد و بر اثر فشار، حروف بر صفحه کاغذ نقش می بست. حروفچینی روزنامه نیز نخست به صورت دستی انجام می گرفت، ولی بعدها این کار با دستگاه هایی که معمول ترین آنها «لاینو تایپ» بود، صورت پذیرفت.

دستگاه حروفچینی خودکاری لاینوتایپ در سال ۱۸۸۶ میلادی ساخته شد. و بدین ترتیب سرعت چاپ به تدریج فزونی یافت. پیشرفت فناوری کم کم باعث شد دستگاه حروفچینی سربی از دور خارج شود و جای خود را به دستگاه الکترونیکی بدهد.

فایل دانلودی این مقاله

فایل pdf دانلود این مقاله

شطرنجی شدن تصویر / Pixelation

به حالت شطرنجی در یک تصویر، بیت مپ گفته میشود که ناشی از کم بودن تعداد پیکسل در سطوح مورد بررسی و در نتیجه بزرگ بودن اندازه پیکسل ها می باشد

خط زنی / Creasing

در هنگام تا کردن مقوا و یا کاغذ های ضخیم ، باید قبل از تا کردن ، محل های تا ، خط زنی و یا نیم تیغ شود، که امکان آسیب دیدگی مقوا از بین برود. این نوع خط زنی با استفاده از تجهیزات تعبیه شده بر روی ماشین های تاکن و چاپ، به منظور تحت فشار قرار دادن و بریدن الیاف کاغذ و ایجاد خط در آن به جهت سهولت در تا شدن صورت می گیرد

داغی / Torridness

 

روشی است برای ایجاد نقش و طرح ، بر روی محصولات چاپی ،مانند جلدهای لوکس که با حرارت و بدون مرکب انجام می شود

کاغذها

انواع کاغذ و مقوا و جزئیات آن   

کارگران چینی که در سال ۷۵۱ به دست ایرانیان اسیر شدند، این فن را با استفاده از کتان و شاهدانه، به مردم سمرقند آموختند و بعدها توسط مسلمانان در بغداد، دمشق و حتی مراکش و اسپانیا متداول شد. اولین کارخانه کاغذسازی، در سال ۱۱۵۴ در اسپانیا و اولین آسیاب تهیه پودر چوب، در سال ۱۱۹۰ در فرانسه تأسیس شده بود.

در ایران، فعالیت کاغذسازی، اولین بار با تأسیس کارخانه مقواسازی و با استفاده از کاغذهای باطله درسال ۱۳۱۳ شمسی در کرج شروع شد و حدود ۱۵ سال است که با تأسیس دو کارخانه کاغذسازی پارس در هفت تپه خوزستان و کارخانه چوب و کاغذ ایران (چوکا) در گیلان، به صورت یک تکنولوژی مدرن و پیشرفته درآمده است.

مواد اولیه تهیه کاغذ

مواد اولیه انواع کاغذ، بطور کلی، مواد سلولزی است که از منابع مختلف تهیه می‌شوند:

  • ساقه کتان، شاهدانه، پنبه که الیاف بلند (در حدود ۱٫۲ تا ۶ میلی متر) دارند.
  • ساقه گیاهانی مانند گندم، جو (کاه)، نی، کنف و غیره.
  • درختانی که برگ سوزنی دارند، مانند کاج (با الیاف بلند) و یا برگ پهن دارند مانند چنار (با الیاف کوتاه در حدود ۰٫۵ تا ۱٫۲ میلی متر(
  • انواع کاغذ‌های باطله و یا خرده‌ها و قطعات مقوای کهنه
  • الیاف تفاله نیشکر

هزینه تأمین مواد اولیه موردنیاز براى تولید یک تن خمیر کاغذ از تنه درختان یک میلیون و ۲۰۰ هزار ریال و از باگاس نیشکر فقط ۱۴۰ هزار ریال است. جالب اینکه آزاد کردن باگاس که زباله نیشکر است براى محیط زیست مضر بوده و تبدیل آن به کاغذ نوعى سود دو طرفه محسوب مى شود. این در حالى است که مصرف بى رویه درختان جنگلى به ویژه در مناطق شمالى کشور براى تهیه خمیر کاغذ، مى تواند اکوسیستم جنگلى این مناطق کشور را در معرض آسیب جدى و حتى نابودى قرار دهد.

مراحل ساختن کاغذ در کارخانه

برای ساختن کاغذ، درختان را می‌برند و به کمک دستگاه‌‌های ویژه‌ای، تنه‌ی آن‌ها را ریز ریز می‌کنند. سپس، تکه‌های کوچک چوب را با مواد شیمیایی (از جمله سود، سولفات یا سولفیت) و مقدار زیادی آب داغ، مخلوط می‌کنند. به این ترتیب، خمیری از رشته‌های سلولزی به دست می‌آید. آن‌گاه، خمیر را روی یک توری فلزی می‌ریزند تا آب اضافی خود را از دست بدهد. سپس خمیر از لابه‌لای چند غلطک می‌‌گذرد و آب خود را بیش‌تر از دست می‌دهد. پمپ‌های مکنده‌ی آب، به این کار کمک می‌کنند. سرانجام، خمیری که به صورت ورقه‌ی درازی درآمده است، با گذشتن از لابه‌لای غلطک‌های داغ، که در دستگاه‌های بزرگ بیش از ۱۰۰ عدد است، خشک می‌شود و به صورت کاغذ در می‌آید. در پایان کار، دستگاهی که به رایانه ارتباط دارد، کلفتی کاغذ، اندازه‌ی آب و شمار سوراخ‌های احتمالی موجود در آن را بررسی می‌کند. در صورتی که کلفتی کاغذ در همه‌جا یکسان باشد، اندازه‌ی آب مناسب باشد و تعداد سوراخ‌ها چندان زیاد نباشد، کاغذ برش می‌خورد و به بازار فرستاده می‌شود. گاهی با بهره‌گیری از مواد دیگری، کاغذهای بهتری ساخته می‌شود. برای مثال، برای این که کاغذ سطح صاف‌تری داشته باشد و آب زیادی به خود نگیرد، نشاسته یا رزین به دست آمده از درخت کاج را به آن می‌افزایند. برای ساختن کاغذهای بسیار نرم و سفید نیز کاغذ را از لابه‌لای غلطک‌هایی می‌گذرانند که دمای بیش‌تری دارند و سطح آن کاغذ‌ها را با مخلوطی از خاک چینی و آب می‌پوشانند. هم‌چنین، برای این که کاغذ محکم‌تر شود، به آن پنبه می‌افزایند. اگر هم بخواهند از کاغذ، دستمال کاغذی درست کنند، به آن نرم‌کننده می‌افزایند و با کمک مواد شیمیایی، میکروب‌های آن را از بین می‌برند. بنابراین، با بهره‌گیری از مواد گوناگون می‌توانیم کاغذهای ویژه، مانند کاغذهای صافی، کاغذهای روغنی، کاغذهای خوش‌بو، کاغذ نقاشی، کاغذ خوش‌نویسی، کاغذهای صنعتی، کاغذ دست‌شویی و گونه‌های دیگر، ساخت.

 انواع کاغذ و مقوای مصرفی در چاپ

معرفی کاغذ چاپ و تحریر

آن چه در ایران به نام کاغذ تحریر شناخته می شود در طبقه بندی بین المللی کاغذها کاغذ تحریر و چاپ writing and printing paper  نامیده می شود و انواع مختلف دارد. این کاغذ به دو صورت پوشش دار یا اندوده شده (Coated) و بدون پوشش یا اندود نشده (Uncoated) عرضه می شود. آنچه در ایران کاغذ تحریر نامیده می شود معمولا بدون پوشش است و به گونه ای است که می توان با جوهر روی هر دو طرف آن نوشت بدون این که مرکب به سمت دیگر کاغذ نفوذ کرده و یا نشت کند.

انواع سایز و گرماژ چاپ و تحریر:

این نوع کاغذ در سایزهای ۱۰۰*۷۰،  ۹۰*۶۰ و گراماژهای ۵۰ ،۵۵، ۶۰، ۶۵، ۷۰، ۷۵، ۸۰، ۱۰۰، ۱۲۰ GSM ارائه می شود.

موارد مصرف کاغذ چاپ و تحریر:

موارد مصرف این نوع از کاغذ در صنایع چاپ و تحریر است. برای چاپ انواع کتاب، مجله و سررسید از این نوع کاغذ استفاده می شود. همچنین تمام کاغذهای کپی که برای پرینت توسط پرینتر استفاده می شود، از این نوع است. کاغذ کپی در حال حاضر بیشتر از کشورهای اندونزی، کره جنوبی، چین و مالزی می باشد.

شرکت های تولید کننده کاغذ چاپ و تحریر:

برندهای معروف کاغذ چاپ و تحریر عبارتند از (Inda KiathIK) ، سه سکه ( Coins3)، قو (Sinar Royal)، موریم Moorim، تحریر App، تحریر شینهو و تحریر کرون (crown) و Lonfon

کاغذ و مقوای گلاسه

کاغذ چاپ دارای پوشش دورو با کیفیت بالا و کمی سنگین و با سطحی صاف و هموار را کاغذ گلاسه می نامند. تکثیر تصاویر تک رنگ و چند رنگ با کیفیت خوب نیاز به کاغذی دارد که سطح آن یکدست و صاف باشد و بصورت یکنواخت جوهر جذب سطح آن شود. کاغذ گلاسه در این مورد مناسبترین می باشد.

مقوای پشت طوسی و سفید

مقوای پشت طوسی مقوایی است با گرم های متنوع که یک طرف آن سفید است. از این نوع مقوا در چاپ جعبه و بسته بندی های مختلف استفاده می شود. مقوای پشت طوسی یا دوبلکس از ورقه های مقوا بصورت دو لایه تهیه می شود و بطور طبیعی این دو لایه با صفحه های مخصوص مرطوب به همدیگر چسبانده می شود.

انواع سایز و گرماژ کاغذ و مقوای گلاسه:

 کاغذ گلاسه در سایزهای ۱۰۰*۷۰، ۹۰*۶۰ و (سایزهای خاص) گرماژهای ۸۰، ۹۰، ۱۰۰، ۱۱۳ ،۱۱۸، ۱۳۵، ۱۴۸، ۱۷۰، ۲۰۰، ۲۵۰، ۲۸۰، ۳۰۰، ۳۵۰   ارائه می شود.

موارد مصرف کاغذ و مقوای گلاسه:

انواع مجله و جلد آن ، کارت ویزیت از مصارف اصلی کاغذ و مقوای گلاسه هستند. این نوع کاغذ به طور ویژه در چاپخانه ها و انتشاراتی ها کاربرد  دارد.

شرکت های تولیدکننده کاغذ و مقوای گلاسه:

برندهای معروف کاغذ گلاسه عبارتند از: شینهو (Artone)، هانسل (Hansol)، موریم (Moorim)، نیوکرون(New crown)، نویا (Nevia). درحال حاضر بیشترین کاغذهای وارداتی از کشورهای کره جنوبی، چین و اندونزی می باشد. کاغذ گلاسه به دو صورت مات و براق و همچنین یک رو و دو رو ارائه می شود.

انواع سایز و گرماژ مقوای پشت طوسی و سفید:

این نوع مقوا در انواع سایزها  و گرماژهای ۲۱۰, ۲۳۰ ,۲۵۰, ۲۸۰, ۳۰۰, ۳۵۰, ۴۰۰ ارائه می شود.

مشخصات مقوای پشت طوسی و سفید:

مقوای پشت طوسی دارای خصوصیات زیر می باشد: سختی یا نرمی زیاد (با توجه به نوع آن)، شفافیت قابلیت چاپ بالا، معمولا روی آن سفید و پشت آن سفید یا طوسی می باشد و در پالت و در لایه فیلم های پلاستیکی بسته بندی می شود و معمولا رول و شیت (ورق) آن تولید می شود. مقواهای پشت طوسی که استفاده از آنها به خصوص در بسته بندی داروها معمول می باشد از نوع بازیافتی بوده و نظر به بازیافتی بودن آنها و حساسیت های موجود در رابطه با نوع کاربری آنها استفاده از آنها در بسته بندی های دارویی از لحاظ قانونی ممنوع می باشد. شایان ذکر است که این مقواها متاسفانه در برخی صنایع غذایی نظیر بسته بندی بستنی های لیتری و … نیز کماکان مورد استفاده قرار می گیرند. مقوای پشت کرم یا زرد که کیفیتی بالاتر از مقوای پشت طوسی دارد معمولا در ساخت جعبه های دارویی و بهداشتی بکار می رود. نوع دیگری از مقوا در بسته بندیهای بهداشتی مورد استفاده قرار می گیرد و دارای مجوز وزارت بهداشت ایران است مقوای IVory board است که در ایران به ایندر برد یا ایندل برد معروف است.

موارد مصرف مقوای پشت طوسی و سفید:

عمدتا در بسته بندی بکار می رود : نظیر جعبه کفش، دستمال کاغذی، جعبه شیرینی، جعبه کبریت، جعبه خمیر دندان، و انواع بسته بندی ها در تمام صنایع

شرکت های تولید کننده مقوای پشت طوسی و سفید:

برندها و مارک های معروف شامل: هانسول (hansol)، اژدها(shinpoong)، ببری (seha)، اسبی (White horse) و پاندا می باشند.

شرکت های تولید کننده شامل HANCHANG PAPER CO LTD.، SHINPOONG PAPER MFG CO ،DAEHAN PAPERTECH CO LTD  و Seha می باشد. 

معرفی کاغذ صنعتی – کرافت

کاغذی با مقاومت بالا که از سولفات خمیر پالپ تهیه می شود. کاغذهای کرافت بسیار متنوعند مانند کاغذهای کرافتی که سفید نشده که برای بسته بندی استفاده می شوند تا کاغذهای کرافت سفید شده که برای تهیه کاغذهایی که پیوستگی بافت آن قوی است.

این نوع کاغذ معمولا با رنگ قهوه ای یا با رنگ سفید تولید می شود و با دوام می باشد و عموما برای بسته بندی جعبه، کارتن، پاکت (کرافت) بکار می رود گرماژ و وزن این کاغذ بسیار متنوع است بطوری که از ترکیب آنها در تولید ورق و کارتن امکان تولید بیش از یکصد نوع ترکیب در ورق های ۳ لایه و ۵ لایه میسر می گردد و به صورت کاغذ کرافت، مقوای کرافت و مقوای زبر یا خشن کرافت می باشد.

موارد مصرف کاغذ صنعتی – کرافت:

این نوع کاغذ مورد استفاده کارخانجات تولید ورق کارتن، تولیدکنندگان پاکت سیمان و همچنین تولید ساک های کاغذی است.

شرکت های تولید کننده کاغذ صنعتی – کرافت:

برند های معروف کرافت لی اند من (Lee And Man)، دایهان (Daehan) و Asia Paper … می باشد.

 معرفی کاغذ روزنامه و کاغذ LWC

کاغذ روزنامه کاغذی است که از تفاله ی چوب (فیبرهای بازیافت شده) و بدون بکارگیری عملیات مکانیکی روی آن ساخته می شود و مقاومت آن در برابر نور پائین است و به دلایل فوق ارزان، اما شکننده و لطیف است. البته گاهی کاغذ روزنامه از خمیر اولیه چوب نیز تولید می شود ( ۴۲ تا ۴۸ گرمی) که سایه روشن رنگ و سطحی که اجازه می دهد چاپ عکس روی آن با وضوح بیشتری از کاغذهای روزنامه دیگر انجام شود و عرض دستگاه تولید کننده آن حدودا ۱۵۷۵ تا ۱۷۶۰ میلیمتر می باشد. این کاغذ همانطور که از نام آن پیداست، مخصوص روزنامه است و سفید، مسطح قدرت جذب بالا داشته و معمولا برای چاپ روزنامه با ماشین افست و لترپرس استفاده می شود. کاغذ روزنامه برای کارهای هنری سریع و موقتی مناسب است. از این کاغذ برای طراحی های خام و اولیه ی بزرگ و طراحی های موقتی که با مداد ذغالی یا مداد شمعی و مداد گچی انجام می شوند، استفاده می شود. کاغذ روزنامه بصورت دفترچه، ورقه و … در دسترس است. رنگ این کاغذ معمولا فیلی رنگ است. ضمنا بصورت رنگی هم تولید می شود . این کاغذ دارای کشش سطحی کافی و مقاومت مناسب در زمان چاپ می باشد.

انواع سایز و گرماژ کاغذ روزنامه:

این نوع کاغذ به صورت رول هایی با عرض های از ۷۰ تا ۱۱۰ سانتی متر و گرماژ متنوع از ۶۰ تا ۲۵۰ گرم تولید می شود.

موارد مصرف کاغذهای فانتزی:   
این نوع کاغذ در موارد زیر کاربرد دارد: کادو مخصوص گل و هدیه، صحافی، کارت دعوت، کارت تبریک، تقویم های درجه یک، کتابهای دستی، دفترچه بانک، گواهینامه، لوازم آرایشی و دیگر مصارف بسته بندی کادوی درجه یک.

 شرکت های تولید کننده کاغذهای فانتزی:      
برندهای معروف این نوع کاغذ شامل FancyPaper, Brights, فابریانو و فدریگونی است. این نوع کاغذ معمولا ساخت کشورهای ایتالیا، کره، چین است.

فایل دانلودی این مقاله 

فایل pdf دانلود این مقاله

طراحی و چاپ کاتالوگ

چاپ کاتالوگ

چاپ کاتالوگ از زمینه های تخصصی در صنعت چاپ است. کاتالوگ‌ها مجموعه‌های چاپی هستند که تنها به منظور آموزش و اطلاع رسانی به کار می‎روند و هدف از ارائه آنها شناخت بیشتر و نحوه استفاده صحیح از یک محصول برای فروشنده یا مشتری می‎باشد. در کاتالوگ‌ها از تصاویر و طراحی‌های جذاب به منظور معرفی کامل‌تر محصولات استفاده می‌شود. تعداد صفحات کاتالوگ از چند صفحه تا صدها صفحه متغیر است و در آن بر عکس بروشور از صحافی‌های سنگین همچون مفتول، چسب گرم و… استفاده می‌شود. 

نکاتی در هنگام طراحی کاتالوگ

در هنگام طراحی رنگ‎های کاتالوگ‎ باید از رنگ CMYK و یا رنگ‌های RGB  استفاده شود و از رنگ‎ها‎ی تمپلات و نوشته‎ها‎ی چهار رنگ خودداری نمود.

رزولوشن طرح باید ۳۰۰  DPI باشد.

رعایت فاصله  mm 5 برای نوشته‌ها و … از چهار طرف طرح ضرورت دارد.

در هنگام ایجاد طرح برای چاپ بر روی کاتالوگ باید به موازین شرعی و قانونی توجه داشت.

چاپ متن تمام انگلیسی به گونه‌ای که بیننده را در هنگام استفاده، به سمت کالا یا خدمات خارجی منحرف نماید، مرسوم نمی باشد.

روی کاغذ

چاپ کاتالوگ روی کاغذهای مختلف و با اشکال متنوعی قابل اجرا میباشد.

مسئولیت قانونی کنترل اعتبار مجوز چاپ آگهی یا هر نوع اوراق تبلیغاتی برای مؤسساتی مثل آموزشگاهها، شرکتهای خدماتی، شرکتهای انبوهسازی، مراکز درمانی و بهداشتی و … که نیاز به اخذ مجوز چاپ آگهی از ارگان مربوطه دارند، برعهده متقاضی است.

درج اطلاعات و راهنمایی صحیح به مخاطبان شامل مشخصات فنی، خدمات ارایه شده، قابلیت‎ها‎ی خاص بر روی کاتالوگ الزامی است.

چاپ تصاویر  همراه با متن نوشتاری در کاتالوگ میزان تصمیم گیری و انتخاب صحیح را برای مخاطب سهل و آسان می‎کند.

چنانچه طرح، برای چاپ افست آماده سازی نشده باشد، شامل هزینه نظارت ‌فنی نیز می‎شود.

چاپ افست کاتالوگ

افست نوعی چاپ برای انواع کتاب، مجله، بروشور و کاتالوگ و … است که بر روی کاغذ و با تیراژ بالا با کیفیت بالا صورت می‎گیرد. برای چاپ افست کاتالوگ از مدل رنگ CMYK استفاده می شود و هر رنگ به صورت جداگانه بر روی کاغذ چاپ می‎گردد، و کاتالوگ با وضوح بهتری چاپ می شود که این امر به چندین دلیل می‎باشد:

عدم وجود آب در ماشین و استفاده از مرکب مرغوب افست ضدآب، رنگ‌های چاپ شده دارای جلا و شفافیت بیشتری هستند. 

به دلیل استفاده از کنترل‌های کامپیوتری مرکب در چاپ افست، رنگ‌های مورد نظر به سرعت بر روی کاتالوگ منعکس می‎شود به همین خاطر  هیچ نیازی به کنترل بر روی هم خوردن رنگ‎ها‎ وجود ندارد.

مراحل چاپ کاتالوگ

طراحی: باید نکاتی مهم و کلیدی در آن مد نظر طراحان قرار بگیرد.

صفحه بندی صحیح و استاندارد: به این معنا که قبل از چاپ، کاتالوگ باید به گونه ای طراحی شود که پس از آن در مرتب کردن صفحات مشکلی وجود نداشته باشد.

چاپ کاتالوگ: مهمترین نکته در چاپ کاتالوگ، استفاده از رنگ‎ها‎ی باکیفیت می‎باشد و اگر رنگهای نامرغوب استفاده شود، رنگها را نمی‌توان بدرستی بر روی هم قرار داد که نتیجه نهایی یک کاتالوگ بی‎کیفیت خواهد بود. 

استفاده از روکش: روکش موجب درخشش کاتالوگ می‎گردد. انواع روکش عبارت است از: سلفون مات سرد، سلفون براق سرد، سلفون مات حرارتی، سلفون براق حرارتی،  UV مات،  UV براق.

صحافی: در مرحله نهایی صحافی کاتالوگ صورت می‎گیرد که در آن باید برش لبه‎ها‎ی دقیق به گونه‎ای که لبه‎ها‎ دقیقاً بر روی هم قرار گیرند، صورت پذیرد.

انواع کاغذهای مناسب برای کاتالوگ :

گرماژ ۹۰گرم الی ۳۰۰ گرم در کاغذ گلاسه و ۷۰گرم الی ۱۶۰ گرم در کاغذ تحریر و کارتی

سایزهای استاندارد کاتالوگ(سانتیمتر) :

خشتی کوچک(۱۲*۱۲-۱۴*۱۴-۱۶*۱۶)

خشتی بزرگ(۱۹*۱۹-۲۰*۲۰-۲۱*۲۱-۲۲*۲۲-۲۳*۲۳-۲۹*۲۹-۳۰*۳۰-۳۳*۳۳)

پالتوئی(۱۰*۲۱-۱۱٫۵*۳۴٫۵)

رقعی و رقعی بیاضی(۱۴*۲۲)

وزیری و وزیری بیاضی(۱۷*۲۴)

رحلی و رحلی بیاضی(۲۱٫۵*۲۹٫۷)

سلطانی و سلطانی بیاضی(۲۳*۳۳)

روزنامه ای(۳۵*۵۰-۴۵*۶۰)

مدت زمان چاپ کاتالوگ:

مدت زمان چاپ معمولا به تعداد فرمها بستگی دارد اما به طور میانگین تولید کاتالوگ با خدمات سلفون و لاک تا ۶۴ صفحه زیر یک هفته انجام میپذیرد.

تعداد صفحات استاندارد کاتالوگ :

حداقل تعداد صفحات در قطع خشتی و پالتوئی ۲۴ صفحه تا ۱۲ صفحه و در قطع رقعی وزیری ۱۶صفحه تا ۴ صفحه و در قطع رحلی و سلطانی ۸ تا۴ صفحه در کاغذ ۵۰*۷۰و۴۵*۶۰ سانتیمتر(دو ورقی) و در کاغذ ۱۰۰*۷۰و۶۰*۹۰ (چهارونیم ورقی) دو برابر مقادیر فوق میباشد.

فایل دانلودی این مقاله 

فایل pdf دانلود این مقاله

خدمات پس از چاپ

 خدمات پس از چاپ

پس از چاپ یک طرح ، بسته به نیاز می توان خدمات گسترده ای را روی آن اعمال کرد ، در این مرحله با واژه هایی همچون قالب ، تا ، برش ، ورنی یا UV ، سلفون ، شماره زنی ، صحافی و … سر و کار خواهیم داشت که در ادامه با برخی از آنها آشنا می شویم     :

 قالب : در صورتی که طرح نیازمند برش زنی به شکلی خاص باشه از قالب استفاده می شود . قالب تخته است که روی آن تیغه های خط تا و برش قرار دارد . تهییه قالب برای جعبه ، فولدر و موارد چاپی مشابه ضروری است . ساخت قالب توسط قالب ساز و از روی فایل ارسالی به قالب ساز که تنها شامل خط تا و تیغ است صورت می گیرد . البته بهتر آن است که پس از چاپ طرح نمونه ای طرح نیز به قالب ساز ارائه شود تا ابعاد دقیق ساخت قالب در نظر گرفته شود           .
پوشش سلفون : پوشش نازک و اغلب پلاستیکی که روی جلد کتاب، مجله و برخی از پوسترها و مانند آن کشیده می شود سلفون علاوه بر زیبایی ، باعث می شود کاغذ در مقابل پارگی محفوظ بماند . این پوشش با پاره کردن کار چاپی قابل تشخیص است . روکش کردن یا لمینت در مواردی مانند تولید کارت پستال، جلد مجله و کتاب استفاده می شود. دو نوع سلفون مات و براق وجود دارد که سلفون مات باعث تیره شدن جزئی کار و در مقابل سلفون براق باعث ایجاد شفافیت در کار می شود . هر دو نوع سلفون بسته به شرایط مفید و مورد استفاده قرار می گیرند        
از مشکلات رایج در ارتباط با سلفون کشی استفاده از پودر خشک کن در کار چاپ افست است که در زیر سلفون به صورت نقاط نقره ای رنگ نمایان می شود.     
پوشش یووی (UV) : پوشش یووی یا ورنی  (Ultra Violet) در واقع طیفی از امواج الکترومغناطیس است که انرژی بالایی داشته و همان چیزی است که در نور خورشید نیز وجود دارد. از این اشعه برای خشک کردن رنگ های چاپ و پوشش های مختلف استفاده می کنند. آنچه که به نام پوشش UV معروف است در واقع سیستم خشک کن پوششی است که تنها با اشعه UV خشک می شود. مرکب و پوشش هایی که با سیستم UV خشک می شوند بدون بو هستند و پس از خشک شدن روی هم نمی چسبد. ورنی چاپ نیز شبیه به چاپ رنگ در افست است با این تفاوت که به جای رنگ، ورنی در ماشین چاپ ریخته و کار را یکبار دیگز از ماشین چاپ عبور می دهند. با تهیه زینک مجزا می توان در نقاط خاصی روی کار چاپی ورنی زد که این کار باعث جلوه ی بیشتر طرح می شود . برای نمونه در یک کارت ویزیت می تواند لوگوی یک شرکت را یووی موضعی کرد تا برجستگی و براقیت آن باعث دید بیشتر شود . جهت یووی کردن بخشی از کار کافی است محدوده هایی از طرح که نیاز به یووی دارند را بصورت تکرنگ مشکی در نظر گرفت . انواع مختلف یووی شامل یووی موضعی ، شنی ، ساده ، برجسته و … وجود دارد  
خط تا ، برش ، شماره زنی و پفراژدر برخی از کارهای چاپی نیاز به خط تا و پفراژ خواهیم داشت . برای مثال در جعبه سازی ، ساخت پاکت نامه و کلیه کارهایی که نیاز به تا در آن باشد از خط تا استفاده می شود که این کار توسط ماشینهای تازن انجام می شود . معمولا برای اوراق اداری که شماره در آنها اهمیت دارد (مثل دسته های فاکتور ، دسته فاکتورهای حسابداری و …) ، شماره گذاری توسط ماشین چاپ افست یا ملخی انجام میشود . در برخی از اوراق نیز برای سهولت در پاره کردن یا نصف کردن آن از پفراژ استفاده می شود . برشکاری نیز در اکثر کارهای چاپی ضروری است چرا که در بیشتر مواقع روی یک زینک بیش از یک طرح وجود دارد که نیازمند جداسازی و برش هر طرح خواهد بود      .
صفافی : در اصل به مجموعه روش های جمع کردن دسته ای از اوراق اطلاق می شود . روشهای مختلفی برای این کار وجود دارد که به صحافی مفتول ، چسب گرم ، چسب سرد ، فنر ، ته بند و … اشاره کرد . صحافی بیشتر برای کتب ، مجلات ، نشریات ، سررسید و سالنامه و … و در کارگاه صحافی انجام می گیرد .
بسته بندی و تحویل : بسته بندی یک کار نیز معمولا جزو خدمات پس از چاپ محسوب می شود . در این مرحله کلیه ی کارهای چاپ شده به روشهای مختلف قابل بسته بندی هستند . استفاده از کارتنهای مقوایی (کارتنهای لمینتی ، سه لایه ، ۵ لایه و …) ، تسمه کشی ، نایلونهای چاپی ، جعبه های چوبی و … از روشهای معمول بسته بندی می باشد . بسته بندی علاوه بر حمل و نقل ساده تر محصولات ، از پارگی ، ضرب دیدگی و … پیشگیری خواهد کرد      

علاوه بر موارد فوق خدمات متنوع دیگری را نیز می توان روی کار چاپی اعمال کرد . طلاکوب ، نقره کوب ، داغی ، ترموگرافی ، لمینت ، نمونه سازی از کار چاپی و … نیز در گروه خدمات پس از چاپ قرار می گیرند

فایل دانلودی این مقاله 

فایل pdf دانلود این مقاله

چاپ و چاپخانه

چاپ و چاپخانه خجستگان

چاپ و چاپخانه

چاپ و چاپخانه: دستگاه روزنامه‌تاکن، مرحله‌ای پس از چاپ در چاپخانه

چاپ و چاپخانه دارای تعاریف مختلف بسیاری می باشند که در این نوشته و مقاله به آن ها می پردازیم. 

واژهٔ چاپ و صورت قدیمی‌تر آن «چهاپ» را برگرفته از واژهٔ مغولی چاو دانسته‌اند که به معنای «فشردن سطحی بر سطح دیگر» است. همچنین «چاپ» در تُرکی به معنی کوبیدن و یا حرکت مداوم همراه با کوبش است. چاپ در لغت به‌معنای نقش، اثر، مُهر و نشان آمده است و در متون مختلف کلمات طبع، باسمه، و تافت به‌عنوان مترادف آن به‌کار رفته است.

چاپ را در اصطلاح، انتقال مطالب شامل نوشته‌ها، تصاویر، اعداد و علائم بر رو یک حامل فرم print و انتقال آن بر روی یک سطح چاپ شونده و تکثر آن به شمارگان زیاد می‌گویند.

چاپخانه نیز در لغت به‌معنای محل چاپ کردن و در متون مختلف کلمات مطبعه، دارالطباعه، و باسمه‌خانه به‌عنوان مترادف آن به‌کار رفته است. چاپخانه مؤسسه یا کارگاهی است که از عهدهٔ انجام کارهای چاپی بر روی کاغذ و سایر اشیاء از طریق انواع چاپ برآید و به تعبیری دیگر، محلی است که چاپ کتاب، نشریات، و مانند آن در آنجا انجام می‌گیرد. امروزه، چاپ به عنوان یک فرایند انبوه صنعتی در نظر گرفته می‌شود که بخش اساسی صنعت نشر و بخش مهمی از فعالیت‌های اداری و حکومتی را شامل می‌شود.

با پیدایش صنعت، علم و مکان های چاپ و چاپخانه جوامع از هر نظری با سرعتی بسیار بیشتر رشد کردند.

در اصل می توان گفت که با پیدایش چاپ و چاپخانه کمک شایانی به ترویج علم و فرهنگ شد.

پیشینه چاپ و چاپخانه

از مهمترین رخدادهای تاریخ، اختراع حروف چاپی مستقل و دستگاه چاپ بوده‌است که به تصور غالب، اولین بار، یوهانس گوتنبرگ (۱۴۶۸–۱۳۹۷) آلمانی در سال ۱۴۵۶ میلادی آن را اختراع کرد؛ اما در حقیقت اختراع فن چاپ به قرن‌ها پیش از گوتنبرگ برمی‌گردد.

ادوار تاریخی چاپ و چاپخانه و تحولات آن از ابتدا تاکنون به طور کلی به ۶ دسته تقسیم‌بندی می‌شود:

  1. پیش از تاریخ و آغاز دوران تاریخی
  2. دوران باستان
  3. دوران چینی‌ها
  4. دوران هنری
  5. دوران مکانیک
  6. دوران فتو مکانیک
  7. این دوران از آغاز خط نویسی و پیش از آن تا حدود قرن ۲۰ میلادی را شامل می‌شود.

اختراع چاپ و چاپخانه در چین

چاپ و چاپخانه در زمان آسوریان: چند هزار سال پیش از میلاد بر خشت‌هایی از گل رس مُهر می‌زدند. انگشترهای خاتم نیز که در زمان باستان استفاده می‌شد بر همین اساس کار می‌کرد، چاپ باسمه نیز قرن‌ها قبل از گوتنبرگ در چین شناخته شده بود، در دوران حکومت سلسلهٔ تانگ در چین (۹۰۶–۶۱۸)، قدیمی‌ترین نمودهای صنعت چاپ دیده شده است. در این دوره، نقش‌ها بر روی صفحه‌ای چوبی حکاکی، و بعد بر روی پارچه چاپ می‌شد. اولین اشاره به چاپ، در سال ۵۹۳ و یک فرمان حکومتی چینی است که در آن، امپراتور ون‌تی، دستور می‌دهد تصاویر و متون بودایی را چاپ کنند. این متون را اول بر قطعه‌ای کاغذ نازک می‌نوشتند و بعد آن را بر صفحه‌ای چوبی می‌چسباندند و متن را بر روی چوب حکاکی می‌کردند تا یک «زینک» چوبی بسازند و از آن برای چاپ متن استفاده کنند. این شیوه زمان زیادی می‌برد، چرا که هر صفحه از کتاب باید بر یک صفحهٔ چوبی جداگانه حکاکی می‌شد.

قدیمی‌ترین کتاب چاپی که تا کنون پیدا شده‌است، یک متن مذهبی بودایی است که در سال ۸۶۸ چاپ شده، این متن در غار دون‌هوانگ در جادهٔ ابریشم کشف شده است. در قرن نهم، کتاب‌های چاپی با تیراژ بالا در شو (ایالت چچوان امروز) عرضه شد و دلالان خصوصی امکان خرید آن‌ها را داشتند. کمی بعد، فن چاپ به ایالت‌های دیگر نیز گسترش یافت و در اواخر قرن نهم، در تمام چین رواج یافت. کتاب‌هایی نظیر کتاب‌های کنفوسیوسی، متون بودایی، فرهنگ‌های لغت، کتاب‌های ریاضیات و … در این دوران چاپ شده است. این فن به سرعت پیشرفت کرد و در سال ۱۰۰۰ میلادی، کتاب‌های صحافی شده به سبک امروز، جانشین تومارها شد.

در سال ۱۰۴۱ میلادی، کیمیاگری چینی به نام بی‌شنگ، حروف مستقل چاپی را اختراع کرد این حروف بر روی سفال مرطوب حکاکی می‌شد و بعد از پختن در کوره، دوام زیادی می‌یافت و سرعت حروفچینی و تکثیر متون را بسیار بالا می‌برد حروف دستی و حروف قلعی که پس از آن ایجاد شد، هیچ‌یک رواج نیافت، بر عکس حروف چوبی متداول شد. در اوایل قرن ۱۱، اختراع حروف چاپی مستقل باعث رواج کتاب‌های ارزان‌تر چاپی در دوران سلسلهٔ سونگ (۱۲۷۹–۹۶۰) در چین شد.

چاپ و چاپخانه در کره

اعتبار اختراع حروف چاپی فلزی و صنعتی شدن چاپ، از آنِ حکومت کره است که اولین بار در سال ۱۲۴۱ میلادی به آن اشاره می‌شود. در سال ۱۳۹۲، ۶۴ سال قبل از دستگاه چاپ گوتنبرگ، دولت کره، وزارت چاپ را تأسیس کرد که وظیفه داشت حروف چاپی فلزی را با فن ریخته‌گری تولید کند. کارخانهٔ ریخته‌گری دولت کره، در سال ۱۴۰۳، یک قلم مفرغی شامل صدها هزار کاراکتر داشت و تا پایان قرن پانزدهم، ده‌ها قلم کره‌ای دیگر نیز اختراع شد. احتمال دارد که مارکوپولو که در قرن سیزدهم به چین رفت، کتاب‌های چاپی را دیده باشد و او یا مسافران دیگر جادهٔ ابریشم، این دانش را به اروپا آورده باشند که بعدها الهام ‌بخش یوهان گوتنبرگ برای اختراع ماشین چاپ شد، چون غربیان نیز قبل از گوتنبرگ با چاپ آشنایی داشتند.

ابداع گوتنبرگ (چاپ و چاپخانه)

در ۱۴۵۲، یوهانس گوتنبرگ آلمانی به ایدهٔ چاپ متحرک تحقق بخشید. وی در کارگاهش فناوری ساخت ورق، جوهر با پایهٔ روغنی و پرس را برای چاپ یک کتاب گرد هم آورد و دستگاه چاپ را اختراع کرد. در واقع او فناوری‌هایی را که سال‌ها قبل برایشان فکر و تلاش شده بود، به ثمر رساند.

گوتنبرگ، چاپگر آلمانی، نخستین کسی بود که برای هر حرف، قطعهٔ فلزی جداگانه‌ای درنظر گرفت. وی قطعه‌ها را برای ترکیب کلمات مناسب کنار هم قرار داد، بر آنها مرکب مالید، و بر ورق‌های کاغذ فشرد و به این ترتیب چاپ نوین را ایجاد کرد. وی حروف را ابتدا از جنس چوب، سپس از سرب، و بعدها از آلیاژ سرب، قلع، و آنتیموان ساخت وی نسبت فلزات آلیاژ را به گونه‌ای انتخاب کرد که حروف بیش از حد سخت و نرم نباشند.

می توان گوتنبرگ را چاپ و چاپخانه مدرن دانست.

گوتنبرگ روزانه بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ برگ چاپ می‌کرد. نخستین کتابی که او به این شکل پدید آورد کتاب مقدس ۴۲سطری بود. کتاب‌هایی که در آن زمان به ‌چاپ می‌رسید به اینکونابولا معروف است. ابداع گوتنبرگ ظرف مدتی حدود ۴۰ سال در عمدهٔ کشورهای اروپایی و در شهرهایی مانند ونیز، فلورانس، پاریس و لیونرواج یافت و چاپخانه‌هایی با این روش به‌وجود آمد. در فاصلهٔ سال‌های ۱۴۶۰–۱۴۷۰ چاپخانه‌هایی در آلمان و سایر کشورهای اروپایی پدید آمد. در نیم‌قرن نخست پس از کار گوتنبرگ، حدود چهل‌هزار کتاب به چاپ رسید و شمارگان مجموع آنها از ۱۲ میلیون نسخه فراتر رفت. در پایان قرن پانزدهم در اروپا، بیش از ۲۰۰ چاپخانه در ۶۹ شهر فعالیت مستمر داشت. از جمله چاپخانه‌های مهم آن دوره می‌توان به چاپخانه آنتون کابرگر در شهر نورنبرگ اشاره کرد که تعداد ماشین‌های چاپ آن ۲۴ دستگاه بود و صدها نفر در آن چاپخانه کار می‌کردند. از دیگر خدمات گوتنبرگ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • ابداع روش چاپ پیچشی به کمک روغن زیتون که تا سالها در آسیا و اروپا به کار می‌رفت
  • توسعه روش بلوکی چاپ که پس از بازگشت مارکو پولو از آسیا ابداع شده بود
  • توسعه روش ساخت کاغذ به تعداد زیاد که از چین وارد اروپا شده بود
  • توسعه روشهای ساخت مرکب
  • توسعه روش منگنه و قالب بندی کتاب که اجازه چاپ کتابهای قطور را می‌داد

دستگاه چاپ گوتنبرگ، هزینه‌های بسیار زیادی داشت و درنتیجه بیشتر مورد توجه ثروتمندان آن دوران بود.
۳۰۰ سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، یک نمایشنامه‌نویس آلمانی به نام آلوئیس زنه فلدر، چاپ‌سنگی یا لیتوگرافی را در سال ۱۷۹۶ میلادی اختراع کرد. هر سنگی که متن یا تصویر با این روش روی آن نقش می‌بست، برای چاپ حدود ۷۵۰ نسخه عملکرد مطلوب داشت و پس از آن نقش روی سنگ قابل چاپ نبود.

ورود صنعت چاپ و چاپخانه به ایران

نوشتار اصلی: پیشینه صنعت چاپ در ایران

پیشینه صنعت چاپ و چاپخانه در ایران: دربارهٔ شروع چاپ سنگی در ایران روایات متعددی وجود دارد، اما روایت قوی‌تر این است که چاپ سنگی را برای نخستین بار میرزا صالح شیرازی در تبریز راه‌اندازی کرد. میرزا صالح که از سوی دولت ایران برای فراگیری هنرهای جدید به اروپا رفته بود، در بازگشت یک دستگاه چاپ سنگی با خود به تبریز آورد که آن را در سال ۱۲۲۵ هجری قمری راه انداخت. چاپخانهٔ سنگی در مدت کوتاهی در تهران، اصفهان و سپس سایر شهرهای ایران تأسیس شد و بیش از ۵۰ سال تنها روش چاپ در ایران بود و تا اواخر دورهٔ قاجار، هر چه در ایران چاپ می‌شد، به روش چاپ سنگی بود. البته هشت سال قبل از ورود چاپ سنگی به ایران چاپ سربی راه‌اندازی شده بود، ولی به علت هزینه و زحمت زیاد آن، پس از ورود چاپ سنگی، کنار گذاشته شد ولی بعدها در دورهٔ قاجار دوباره استفاده از حروف سربی رایج گردید.اولین چاپخانه بروش حروفچینی (چاپخانه حروفی) در اواخر دهه ۱۲۷۰، توسط یوسف اعتصامی(اعتصام الملک آشتیانی پدر پروین اعتصامی) در تبریز دایر گردید.

شیوه‌های چاپ

حال بعضی از ابداعات چاپ در قرن ۱۹ و ۲۰ م را بررسی نماییم. در دههٔ آخر قرن ۱۸ م تحولاتی در چاپ ایجاد شد؛ از جمله اینکه در همین دوره شخصی به نام آلویز سنفلدر اتریشی چاپ سنگی را برای تکثیر ورقه‌های موسیقی ابداع کرد و به آن به عنوان جایگزینی برای سیاه قلم کاری نگاه کرد. در این روش نگاره به وسیلهٔ یک قلم تیز یا عمل یک اسید بر سطح سنگ ایجاد می‌شود و نگاره با رنگ سیاه بر سطح سنگ خاکستری ترسیم می‌شود. از همین جهت تصور کار نهایی چندان مشکل نبود. در این شیوه روش کار اینگونه است که قسمت‌هایی را که نمی‌خواستند چاپ شود (روی سنگ) مرطوب می‌کردند و در نتیجه مرکب چاپ که چرب است به آن قسمت‌ها نمی‌چسبید و قسمت‌های خشک مرکب را جذب می‌کردند و بدین صورت سطح آماده چاپ شامل دو قسمت بود:

  • بخش مرطوب (برای قسمت‌های سفید)
  • بخش خشک (برای قسمت‌های سیاه یا رنگی)

همین شیوه چاپ بود که بعدها به اختراع چاپ افست منجر گردید. اختراع عکاسی شاید بیش از هر عامل دیگر بر چاپ و صنعت تأثیر گذار بود و با وجود اینکه تهدیدی برای روش‌های دستی چاپ به حساب می‌آمد اما با اختراع عکاسی روش حساس کردن سطح فلز و برگرداندن تصویر و حروف و نقوش بر روی آن ابداع شد. این روش جدید منشأ چاپ با کلیشه‌های خطی گردید و در پی پیشرفت عکاسی شیوه‌های گراوور، فتوگراوور و هلیوگراوور ایجاد شدند. در اوایل قرن ۱۹ م ماشین‌هایی ابداع شد که اعمال مختلف چاپ را به طور خودکار انجام می‌دادند و در نتیجه سرعت چاپ افزایش یافت تا جایی که ماشین‌های روتاتیو که قادر بودند در یک لحظه هر دو روی کاغذ را چاپ کنند به وجود آمد. با توجه به مطالب گفته شده به طور کلی به ۳ روش می‌توان یک نمونه (تصویر یا نوشته) را به چاپ رساند که عبارتند از:

  1. چاپ برجسته یا لترپرس یا تایپوگرافی
  2. چاپ گود یا فرورفته یا هیلوگراوور
  3. چاپ مسطح یا پلانوگرافی یا لیتوگرافی

اسلوب‌های اصلی چاپ

بنابراین اسلوب اصلی چاپ با در نظر گرفتن ۳ مرحله زیر ضروری است:

الف:تهیهٔ گراوورهای دستی

ب:تبدیل گراوور به چاپ و انجام چاپ

ج:استفاده از فتو مکانیک در چاپ

چگونگی انجام انواع چاپ

۱- چاپ برجسته:در این روش سطح چاپ شونده به صورت برجسته است. در نتیجه قسمت برجسته در مقابل غلتک آغشته به مرکب چاپ رنگ را به خود می‌گیرد و به کاغذ منتقل می‌کند. واضح است که در این شیوه سطح برجسته باید معکوس نقش مورد نظر باشد تا پس از چاپ شدن برروی کاغذ به صورت صحیح نمایان گردد.

۲- چاپ گود:در این نوع چاپ نقش‌ها و تصاویر در سیلندر استوانه‌ای که سطح چاپ شونده است، به صورت فرورفته‌اند. این نوع چاپ از کیفیت بالایی برخوردار است اما به دلیل هزینه زیادی که دارد برای کارهایی با تیراژ بالا مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ مثل: تمبر، اسکناس،…

سیلندر چاپ گود دو نوع است:

الف: تمام سیلندر ریخته‌گری می‌شود و پس از پایان چاپ دوباره ذوب می‌گردد.

ب: فقط رویهٔ سیلندر که نقوش در آن فرورفته‌اند عوض می‌شود و پس از هر بار چاپ فقط این رویه تعویض می‌گردد. در این نوع چاپ سطح تصاویر یا حروف چاپ افست است.

۳- در این شیوه سطح چاپ شونده نه برجسته و نه فرورفته است و با خاصیت مواد، حروف و تصاویر مرکب را به خود جذب نمی‌کنند. این روش تکامل یافته شدهٔ لیتو گرافی یا چاپ سنگی است. در این شیوه که سطح چاپی صاف است نقش نخست از لوحهٔ فلزی به استوانه لاستیکی منتقل می‌شود و از روی آن به کاغذ انتقال می‌یابد.

صفحهٔ فلزی چاپ یا همان زینک به دور یک استوانه لاستیکی بسته می‌شود. دو غلتک یکی آغشته به مرکب و دیگری آغشته به آب برمبنای تضاد بین آب و چربی باعث می‌شوند نقش روی زینک مرکب بگیرد و قسمت‌های دیگر مرکب را جذب نکنند در این نوع چاپ با ۴ رنگ اصلی و استفاده از ترام، تمام رنگ‌ها ساخته می‌شود.

پیشرفت‌های صنعت چاپ و چاپخانه از زمان گوتنبرگ تا قرن بیستم

حدود ۱۴۹۰ میلادی روش‌های مختلف اسیدکاری روی صفحات فلزی شکل گرفت. سال ۱۵۵۰ اولین لنز توسط کاردون ایتالیایی ساخته شد. آلومیس زنه فلدر در سال ۱۷۹۶ روش لیتوگرافی را ابداع نمود. وی به مخترع چاپ سنگی شهرت دارد.

  • حدود سال ۱۷۹۹ تا ۱۸۰۰ اوبی رو در پاریس نخستین دستگاه کاغذسازیرا اختراع نمود که در سال ۱۸۲۰ دستگاه‌های کامل‌تری ساخته شد.
  • در سال ۱۸۱۱ نخستین ماشین سیلندری لترپرس که با نیروی بخار کار می‌کرد توسط کونیک مخترع آلمانی ساخته شد.
  • در سال ۱۸۱۸ با همکاری باور ماشین چاپ سیلندی مضاعف عرضه گردید که پشت و روی کاغذ در این دستگاه به چاپ می‌رسید.
  • در سال ۱۸۲۲ ویلیام چرچ اولین ماشین حروفچینی را به ثبت رسانید.
  • در سال ۱۸۲۵ نیس فورنیس تهیه فرم چاپ روی صفحه‌های فلزی از جمله مس را به روش فتومکانیکی ابداع کرد وبا ساخت پرس دستی نمونه‌هایی تکثیر نمود.
  • در سال ۱۸۴۴ ریچارد هو در ایالات متحده ماشین چاپ رتاتیو را به ثبت رسانید فرم چاپ به صورت مدور، دور سیلند بسته می‌شد.
  • در سال ۱۸۵۰ ژیلوت اسیدکاری روی فلز را تکامل بخشید.
  • در سال ۱۸۵۱ اسکات آرشر روش کلودیوم مرطوب (شیشهٔ نگاتیو) را ارایه کرد.
  • در سال ۱۸۵۹ هنری جیمز در انگلستان با روش فتوشیمی گرافی کلیشه زیر را ساخت.
  • در سال ۱۸۶۶ در ایالات متحده آمریکا اولین ماشین چاپ با کاغذ رول به ثبت رسید.
  • در سال ۱۸۷۰ اولین دوربین نوسانی ریلی توسط موس ساخته شد.
  • در سال ۱۸۷۴ کارل کلیچ اهل چک با استفاده از نوعی کاغذ کاربن، تهیهٔ فرم را بهبود بخشید.
  • در سال ۱۹۱۰ اولین ماشین هلیوگراور با استفاده از تیغهٔ دکتر بلید شروع به کار کرد.
  • در سال ۱۹۱۲ ماشین چاپ پشت و رو زن ‌افست توسط کاسپار هرمان طراحی و ساخته شد (کاغذ به صورت لوله‌ای).
  • در سال ۱۹۱۲ شرکت رولند ماشین چاپ افست با سه سیلندر مساوی را تولید کرد.
  • در سال ۱۹۵۰ سیستم حروفچینی منوفتو (تکامل یافته منوتایپ) اختراع شد.
  • در سال ۱۹۶۵ دکتر هل با ارائهٔ سامانه‌ای نوین و ساخت دستگاه اسکنر تحول بزرگی در حروفچینی و فتولیتوگرافی به وجود آورد.
  • در سال ۱۹۷۶ اشعهٔ لیزر در دستگاه‌های فتولیتوگرافی و حروف‌چینی به کار گرفته شد.

چاپ و چاپخانه در صنعت نساجی

چاپ در حقیقت رنگرزی موضعی و یا از بین بردن موضعی رنگ است. گرچه با استفاده از ماشین بافندگی و یا کشبافی نیز می‌توان نقشی را با نخ‌های رنگی و یا حتی یک نخ رنگی روی پارچه به وجود آورد، ولی چاپ یک نقش روی پارچه غالباً آسان تر بوده و ارزان‌تر تمام می‌شود و تولید بسیار بالاتری را ممکن می‌سازد. پارچه‌های چاپ شده عموماً به علت عدم امکان نفوذ خمیر چاپ به طرف دیگر پارچه فقط در یک طرف نقش دارند. علاوه بر پارچه، فتیله شانه شده، کلاف نخ و یا دسته نخ تار (چله) چاپ شود.

  • چاپ پارچه‌های بافته شده:پارچه‌های بافته شده بیشتر از پارچه‌های دیگر چاپ می‌شوند. پارچه‌های کشباف به مقدار کمتر و بدون بافت‌ها به مقدار بسیار کمتر چاپ می‌شوند.
  • چاپ کلاف نخ: کلاف نخ توسط غلتک‌های چاپ ویژه‌ای چاپ و سپس تثبیت می‌کنند. همچنین می‌توان نخ را ابتدا به صورت کشباف ساده درآورد و بعد از چاپ و تثبیت، پارچه را شکافت و نخ را روی بوبین جمع‌آوری کرد. استفاده از چاپ جت که محلول و یا تعلیق رنگینه را به صورت اسپری روی کالا می‌آورد از روش‌های دیگر چاپ کلاف است.
  • چاپ چله: چاپ چله برای تولید پارچه‌هایی است که هر دو روی آن در معرض دید قرار می‌گیرد و احتیاج به نقش در هر دو روی پارچه دارد. از روش‌های دیگر چاپ چله چاپ ترانسفر یا انتقالی است.
  • چاپ فتیله پشمی شانه شده: برای تولید نخ ملانژ با یکنواختی بالا که در تولید پارچه‌هایی با کیفیت عالی استفاده می‌شود فتیله پشمی شانه شده توسط ماشین ویگورو چاپ شده و بعد از تثبیت مراحل بعدی ریسندگی را طی می‌کند.
  • روش‌های چاپ در نساجی
  • چاپ مستقیم: این روش آسان‌ترین و ارزان‌ترین روش است و بیشتر از روش‌های دیگر کاربرد دارد در این روش پارچه ممکن است زمینه سفید یا روشن رنگی داشته باشد. رنگینه به کمک خمیر چاپ مستقیماً روی پارچه چاپ می‌شود.
  • چاپ برداشت: در این روش پارچه مطابق با روش‌های مناسب رنگرزی و تثبیت می‌شود. سپس به کمک چاپ رنگ زمینه پارچه طبق طرح از میان برداشته می‌شود و جای سفید ان باقی مانده و یا آنکه هم‌زمان با از بین رفتن رنگ زمینه رنگ دیگری که تحت تأثیر مواد برداشت کننده قرار نمی‌گیرد جای آن را می‌گیرد. حالت اول برداشت سفید و حالت دوم برداشت رنگی نام دارد.
  • چاپ مقاوم: در این روش از تثبیت رنگینه زمینه و یا تماس رنگینه با الیاف در مواضع جاپ شده جلوگیری به عمل می‌آید. مقاومت در مقابل تثبیت رنگینه زمینه ممکن است به صورت فیزیکی یا با استفاده از مواد شیمیایی باشد. در صورتی که طرح پارچه ابتدا چاپ شده و سپس با یک شابلون تمام باز با خمیر چاپ حاوی رنگینه زمینه چاپ شود آن را (پیش مقاوم) و اگر پارچه بعد از چاپ شدن با یک شابلون تمام باز با خمیر چاپ حاوی رنگینه زمینه با خمیر چاپ مقاوم چاپ شود آن را (پس مقاوم) گویند.
  • چاپ کَلاقه‌اییا باتیک یکی از روشهای چاپ بر روی پارچه است که در کشورهایی مانند اندونزی، تایلند، سریلانکا، هند و ایران از قدیم کاربرد داشته‌اند.

این روش در ایران بیشتر در تبریز و اسکو رواج دارد و کَلاقه‌ای نامیده می‌شود. واژه باتیک ریشه اندونزیایی دارد. در چاپ کلاقه‌ای، کلیه طرحها و رنگها را با استفاده از واکس و عملیات رنگرزی بر روی پارچه منتقل می‌کنند. برای این کار بیشتر از پارچه ابریشم استفاده می‌شود. تار و پود پارچه از واکس پوشیده می‌شود و هر دو روی پارچه یکسان نقش می‌شود. رنگهای به کار رفته برای چاپ بیشتر از دسته رنگهای گیاهی مانند روناس، اسپرک، پوست انار و زردچوبه است. یکی از ویژگی‌های چاپ کلاقه‌ای ایجاد رگه‌های رنگی است که در اثر شکستن واکس و نفوذ رنگ از میان این شکست‌ها به پارچه در حین عملیات رنگرزی برروی پارچه پدید می‌آید. ابزار کار چاپ باتیک «تیان» نام دارد که وسیله‌ای فلزی شبیه به قیف نازک است. همچنین قلم‌مو، مهر و کارگاه چوبی (برای مهار کردن پارچه) نیز استفاده می‌شود. روش‌های چاپ باتیک عبارتند از چاپ مستقیم، چاپ برداشت، چاپ با شابلون، نقاشی باتیک روی پارچه ابریشمی، تار عنکبوتی، قلم‌مویی، بدون رنگرزی و باندا (پیچشی). استاد حسین گنجینه از استادان معروف این سبک در ایران است.

فایل دانلودی این مقاله

فایل pdf دانلود این مقاله

چاپ افست

چاپ افست 

چاپ افست نوعی از چاپ که نوشته و عکس را بر سطح لاستیکی یک استوانه (سیلندر) گردان برمی گرداند و سپس آن را با فشار استوانه دیگر روی کاغذ چاپ می‌کنند. ماشین معمولی چاپ افست دارای سه استوانه‌است. در چاپ افست نخست آن چه را که باید چاپ شود بر روی صفحه‌ای فلزی به نام زینک منتقل می‌کنند، سپس این صفحه را با مواد شیمیایی طوری حساس می‌کنند که فقط نوشته‌ها و تصاویر آن، مرکب چاپ را به خود می‌گیرد. زینک را به دور نخستین استوانه می‌پیچند؛ طرح آن بر اثر فشار روی پوشش لاستیکی استوانه دوم برمی گردد. کاغذ سفید که متوالیا به دور استوانه سوم می‌پیچد مطالب را از روی پوشش لاستیکی استوانه دوم می‌گیرد. سرعت کار ماشین‌های چاپ افست بیش از چاپ مسطح (حروفی) می‌باشد.

از بزرگترین تولیدکنندگان ماشینهای چاپ افست درجهان کمپانی هایدلبرگ آلمان است .

علم شیمی نقش مهمی در چاپ افست دارد، چاپ افست تقابل بین آب و مرکب است که بر روی سطح پلیت که صفحه ای از جنس آلومینیوم می باشد صورت میپذیرد که اصطلاحاًدر چاپ افست به این صفحه زینک گفته می شود سطح رویی این صفحه توسط روش های الکترو شیمیایی اکسید شده است وتبدیل به اکسید آلومینیوم گردیده است تاسختی و مقاومت شیمیایی آن بالا رود . سطح رویی زینک را با مواد پلیمری حاوی مواد حساس به نور نمک های دیازونیوم پوشش می دهند.زینک توسط نور ماورای بنفش و یا لیزر نوردهی می شود تا تصویر برروی آن ایجاد گردد وسپس توسط یک محلول قلیایی شستشو می شود تا ماده پلیمری در نقاط نور خورده از روی سطح زینک برداشته شود بدین طریق دو ناحیه بر روی سطح زینک ایجاد می شود( نواحی آب دوست و نواحی چربی دوست)، نواحی تصویری روی سطح زینک که ازماده پلیمری تشکیل شده است چربی دوست و جاذب مرکب و نواحی دیگر آب دوست و جاذب رطوبت می‌باشد .برای آنکه در نواحی غیر تصویری سطح زینک، لایه نازکی از آب وجود داشته باشد تا از نفوذ مرکب به آن جلوگیری شود باید کشش سطحی آب ورودی به سطح زینک را کاهش داد که معمولاً با اضافه کردن موادی مانند ایزو پروپیل الکل این کار صورت می گیرد. همچنین آب موجود در ماشین چاپ که قسمتهای غیر تصویری را پوشش میدهد که اصطلاحاً محلول مرطوب کننده نامیده می شود باید دارای خاصیت اسیدی باشد و PH آن در محدوده ۴٫۸-۵٫۲ باشد که با استفاده از یک محلول بافری به نام داروی آب و اضافه کردن به محلول مرطوب کننده صورت می پذیرد.

توضیحات زیر ابعاد ورقی انواع دستگاه چاپ افست را به اختصار توضیح می دهد. 

ابعاد ورقی انواع ماشین چاپ افست مشخصات

 ۳۵*۲۵: کوچکترین دستگاه چاپ،ماشین نیم ورقی،استفاده جهت انجام کارهایی با ابعاد کوچک و نهایتاٌ دورو مثل سر برگ و تراکت

۵۰*۳۵: (GTO) ماشین یک ورقی،اغلب به صورت تک رنگ وجود دارد اما نوع چهار رنگ آن نیز موجود است.

۶۰*۴۵: ماشین یک و نیم ورقی، بیشتر جهت پوستر های رنگی،جلد مجلات کم تیراژ و فرمهای اداری مورد استفاده قرار میگیرد.

۷۲*۴۵: ماشین دو ورقی، پرکاربردترین دستگاه چاپ، بیشتر جهت پوستر های رنگی ، لفافه های اقتصادی برای جعبه و کتاب مورد استفاده قرار میگیرد.

۷۰*۵۰: ماشین دو و نیم ورقی، موارد استفاده این دستگاه ها مشابه دستگاه های دو ورقی است.

۹۰*۶۰: ماشین سه ورقی،بیشتر به منظور چاپ مجله ، پوستر های تبلیغاتی و لفافه های مواد غذایی و کتاب استفاده می گردد.

۹۰*۷۰: ماشین چهار ورقی، موارد استفاده این دستگاه بیشتر کار های رنگی پوستر و لفافه و کتاب است.

۷۰*۱۰۰: ماشین چهار و نیم ورقی،مناسب برای انجام کارهایی با تیراژ بالا

۱۴۰*۱۰۰: ماشین پنج ورقی،مناسب برای انجام چاپ های خاص مانند نقشه و یا چاپ با تیراژ بالا

۱۶۰*۱۲۰: ماشین شش ورقی، این دستگاه بیشتر جهت چاپ پوستر های رنگی، کتاب، مجله، لفافه و جعبه استفاده می شود.

۲۰۰*۴۰: ماشین هشت ورقی، کارخانه های سازنده این دستگاه محدود هستند.

تفاوت کیفیت چاپ افست در مقایسه با چاپ دیجیتال: درچاپ افست کیفیت کار چهار رنگ بسیار بالاتر از کیفیت چاپ دیجیتال می باشد اما در چاپ تک رنگ مشکی کیفیت چاپ دیجیتال بهتر از چاپ افست است.مگر اینکه چاپ تک رنگ در چاپخانه هایی با دستگاه هایی جدید صورت گیرد که در این حالت چاپ افست با کیفیت بالاتر از چاپ دیجیتال عمل می کند. در کل می توان اینگونه استنباط نمود که چاپ افست کیفیت بالاتری نسبت به چاپ دیجیتال دارد.

فایل دانلودی این مقاله 

فایل pdf دانلود این مقاله